I was great and increased more than all that were before me in my town: also my wisdom remained with me.
Compton Gage
បញ្ញាគំនិត និង បញ្ញាចិត្ត ៖ ជាទូទៅយើងតែងយល់ថាបញ្ញាជារឿងតែមួយបែប។ តែលុះពេលយើងពិនិត្យទៅលើបុគ្គលខ្លះដែលរៀនបានខ្ពង់ខ្ពស់តែអន់ចរិត គ្មានសីលធម៌ ទើបយើងងាកមកពិចារណារអំពីបញ្ញានេះសាជាថ្មី។បញ្ញាគំនិត ៖ គឺភាពឆ្លាតវៃផ្នែកការគិត មានទិន្នន័យចំណេះដឹង មានឯកទេសេលីកិច្ចការផ្សេងៗ ហើយយកការគិតនោះមកប្រតិបត្តិទ្រទ្រង់ជីវិត និងប្រកបអាជីពផ្សេងៗ។បញ្ញាចិត្ត ៖ គឺភាពឆ្លាតវៃខាងផ្លូវចិត្តនិងអារម្មណ៍ ភាពឆ្លាតវៃផ្នែកប្រាស្រ័យទាក់ទងខាងផ្លូវចិត្តនិងអារម្មណ៍ ភាពឆ្លាតវៃក្នុងការតបស្នងផ្លូវចិត្តនិងអារម្មណ៍ ដើម្បីឲ្យដំណើរផ្លូវចិត្តរបស់ខ្លួនឯងនិងបុគ្គលជាប់ទាក់ទងមានភាពរលូនប្រកបដោយក្តីស្ងប់សុខក្នុងចិត្តុ។ ជាទូទៅពីក្មេងតូចមក បញ្ញាចិត្តកើតឡើងដោយសភាវគតិ មនុស្សចេះស្រឡាញ់ ចេះស្អប់ សប្បាយ កើតទុក្ខ ច្រណែននិន្ទាទៅតាមធម្មជាតិ តែអ្វីទាំងនេះបើយើងមិនបានអភិវឌ្ឍវាទេ មនុស្សនឹងមិនអាចមានភាពចាស់ទុំបានទេ។ ហេតុនេះពេលមនុស្សបានរៀនសូត្រ ចេះគិតពិចារណាប្រៀបធៀបរវាងចិត្តនិងអារម្មណ៍ ខ្លួនឯងនិងអ្នកដទៃហើយ ទើបអាចរកឃើញផលវិបាកនៃការតបស្នងផ្លូវចិត្តណាដែលមិនត្រឹមត្រូវ ហើយព្យាយាមហ្វឹកហាត់ពត់ចិត្ត កែលម្អឲ្យសមស្របបន្តិចម្តងៗ។ ចិត្តដែលបានកែលម្អនោះនឹងប្រកបដោយក្តីស្រឡាញ់ ក្តីមេត្តាករុណា ថយចុះនូវអត្តា មានការគោរពចំពោះអ្នកដទៃជាដើម ហើយវាកើតឡើងដោយសុទ្ធចិត្ត ពុំមែនជាការសម្តែងទេ។ បញ្ញាគំនិតអាចរៀនសូត្របានឆាប់រហ័ស ដូចជាយើងរៀនអក្សរ រៀនលេខជាដើម តែបញ្ញាចិត្តត្រូវការពេលបណ្តុះយូរណាស់ ព្រោះចិត្តមនុស្សមិនអាចមើលឃើញ ហើយប្រែប្រួលលឿនណាស់ មិនអាចដឹងតែម្តងឬអានគម្ពីរចេះហើយមនុស្សអាចអនុវត្តបានភ្លាមៗនោះទេ វាតម្រូវឲ្យមានការស្វែងយល់និងហ្វឹកហាត់ជាប្រចាំរៀងរាល់ថ្ងៃ ព្រោះបើមើលគម្ពីរតែម្តងអាចធ្វើបាន លើលោកនេះប្រហែលគ្មានមនុស្សអាក្រក់ទេ។
Kim Channa